جراحی شکاف لب و کام: راهنمای کامل روش‌ها، مراحل و مراقبت‌ها

تولد نوزاد با تفاوت‌های ظاهری در ناحیه صورت، می‌تواند لحظات پرتنشی را برای والدین ایجاد کند. اما خبر خوب این است که با پیشرفت‌های شگرف علم پزشکی، جراحی شکاف لب و کام به یکی از موفق‌ترین و ایمن‌ترین روش‌های درمانی تبدیل شده است. این جراحی تنها برای بازگرداندن زیبایی به چهره کودک نیست؛ بلکه دروازه‌ای برای تنفس راحت‌تر، تغذیه بهتر و گفتاری شیواتر در آینده است. در این مقاله جامع، تمامی مراحل، روش‌ها و نکات حیاتی این عمل شکاف کام و لب را بررسی خواهیم کرد تا با آگاهی کامل قدم در این مسیر بگذارید.

جراحی شکاف لب و کام چیست؟

جراحی شکاف لب و کام یا همان عمل لب شکری و شکاف کام، یک پروسه دقیق پلاستیکی و ترمیمی است که با هدف بستن شکاف یا جدایی موجود در لب بالایی و سقف دهان انجام می‌شود. این عارضه که می‌تواند به صورت یک‌طرفه یا دوطرفه باشد، نیازمند مداخله جراحی است تا بافت‌ها و عضلاتی که در دوران جنینی به هم متصل نشده‌اند، در موقعیت صحیح خود قرار گیرند. این جراحی فراتر از یک بخیه ساده است؛ جراحی شکاف لب و کام بازسازی آناتومی صورت برای برقراری عملکرد طبیعی بدن است.

چرا جراحی شکاف لب و کام انجام می‌شود؟

اهداف اصلی این جراحی را می‌توان در سه دسته کلی تقسیم‌بندی کرد که هر کدام اهمیت خاص خود را دارند:

• اهداف عملکردی: مهم‌ترین بخش ماجرا، بهبود توانایی مکیدن و تغذیه نوزاد است. همچنین حفظ تنفس سالم، ایجاد بستر مناسب برای تکامل گفتار در سنین بالاتر و پیشگیری از تجمع مایع در گوش و مشکلات شنوایی از اهداف اصلی محسوب می‌شوند.
• اهداف ظاهری: بازسازی فرم طبیعی لب، ایجاد قوس زیبای لب)، اصلاح فرم بینی و ایجاد تقارن در صورت که تاثیر مستقیمی بر اعتماد به نفس فرد در آینده دارد.
• اهداف رشدی: این جراحی تضمین می‌کند که رشد استخوان‌های فک و صورت در مسیر درستی قرار بگیرد و از ناهنجاری‌های شدید فکی و مشکلات روانی-اجتماعی در بزرگسالی جلوگیری شود.

عمل شکاف لب و کام چگونه انجام می‌شود؟

اجرای دقیق و مرحله‌به‌مرحله این جراحی توسط بهترین جراح شکاف کام در تهران و سایر شهرها، تضمین‌کننده نتیجه نهایی است. در ادامه به نحوه انجام جراحی لب شکری و شکاف کام به زبان ساده می‌پردازیم.

آمادگی پیش از جراحی

پیش از آنکه کودک وارد اتاق عمل شود، تیم پزشکی جراح ارزیابی‌های دقیقی را آغاز می‌کنند تا از ایمنی کامل نوزاد اطمینان حاصل شود. این آمادگی‌ها عبارتند از:

• معاینات پزشکی: سلامت عمومی نوزاد، وزن‌گیری مناسب و عدم وجود عفونت‌های فعال بررسی می‌شود.
• آزمایشات پیش از جراحی: شامل آزمایش خون کامل، بررسی فاکتورهای انعقادی و در صورت نیاز سی‌تی‌اسکن سه بعدی برای درک بهتر ساختار استخوانی و شدت شکاف.
• مشاوره اولیه: در این جلسه، جراح تمامی مراحل، نوع برش‌ها و مراقبت‌های بعدی را برای والدین تشریح می‌کند تا نگرانی‌های آن‌ها برطرف شود.
• آماده‌سازی روانی: در برخی مراکز پیشرفته، با نمایش عکس‌های قبل و بعد بیماران مشابه، والدین برای تغییر چهره فرزندشان آماده می‌شوند.

مراحل جراحی شکاف لب

ترمیم لب معمولاً اولین گام در درمان نوزادان است و نیازمند ظرافت هنرمندانه جراح است. مراحل دقیق به شرح زیر است:

مرحله اول: بیهوشی و تحضیر

کودک تحت نظارت دقیق متخصص بیهوشی اطفال، بیهوشی عمومی دریافت می‌کند. این کار از طریق تزریق وریدی یا استنشاق گازهای بیهوشی انجام می‌شود. پس از خواب عمیق کودک:

• پوزیشن سر و گردن به گونه‌ای تنظیم می‌شود که جراح دسترسی کامل داشته باشد.
• صورت و ناحیه دهان با محلول‌های خاص کاملاً استریل می‌شود.
• لوله‌گذاری تنفسی (اینتوبیشن) با دقت انجام می‌شود تا راه هوایی در طول عمل باز بماند.
• اطراف ناحیه عمل با شان‌های استریل پوشانده می‌شود.

مرحله دوم: مارک‌گذاری و برش

این مرحله نیازمند دید مهندسی و هنری جراح است. جراح نقاط کلیدی آناتومیک را روی لب نوزاد مشخص می‌کند:

• خط وسط لب، محل دقیق کمان کوپید و گوشه‌های شکاف علامت‌گذاری می‌شوند.
• سپس با استفاده از تیغ‌های بسیار ظریف جراحی، برش‌هایی دقیق در دو طرف شکاف ایجاد می‌شود.
• هدف از این برش‌ها، خلق فلاپ‌های بافتی (تکه‌های پوستی) است که با چرخش و لغزش در کنار هم قرار گیرند و طول لب را افزایش دهند.

مرحله سوم: جدایی بافت و عضلات

برای اینکه لب عملکرد طبیعی داشته باشد، تنها دوختن پوست کافی نیست.

• بافت‌های زیرین شامل مخاط دهان و عضلات از استخوان فک جدا می‌شوند.
• عضله حلقوی دور لب (Orbicularis oris) که به دلیل شکاف در جای اشتباهی قرار گرفته، با ظرافت آزاد می‌شود.
• در صورت نیاز، برش‌های رهایی‌بخش برای کاهش کشش روی پوست ایجاد می‌شود.

مرحله چهارم: تنظیم و بازسازی عضلات

• عضله حلقوی لب که مسئول جمع کردن لب‌ها و بوسیدن است، در خط وسط به هم رسانده و ترمیم می‌شود. این کار باعث می‌شود لب در هنگام حرکت طبیعی به نظر برسد.
• فیلتروم (گودی وسط لب) تا حد امکان بازسازی می‌شود.
• کف بینی که معمولاً در سمت شکاف افتاده است، بالا کشیده می‌شود.

مرحله پنجم: بخیه‌گذاری لایه‌ای

برای جلوگیری از باز شدن زخم و ایجاد اسکار بدشکل، دوختن در چند لایه انجام می‌شود:

• لایه مخاطی داخل دهان بسته می‌شود.
• لایه عضلانی با نخ‌های قابل جذب بخیه می‌شود.
• لایه پوست با نخ‌های بسیار ظریف و با تکنیک‌های جراحی پلاستیک بخیه می‌شود تا کمترین رد را به جا بگذارد.

مرحله ششم: ترمیم بینی

در بسیاری از موارد، ترمیم همزمان با لب، اصلاح اولیه بینی نیز انجام می‌شود:

• پره بینی در سمت شکاف که معمولاً پهن شده است، جمع می‌شود.
• غضروف‌های نوک بینی تا حد امکان در موقعیت متقارن قرار می‌گیرند.
• مدت زمان این عمل معمولاً بین ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت متغیر است.

مقالات مرتبط: هزینه عمل همزمان ترمیم لب و بینی در بیماران لب شکری

مراحل جراحی شکاف کام

جراحی کام (سقف دهان) پیچیده‌تر از جراحی شکاف لب است و تمرکز اصلی آن بر گفتار کودک در آینده است.

مرحله اول: بیهوشی و آماده کردن

مانند جراحی لب، بیهوشی عمومی اعمال می‌شود. در این عمل، دهان‌بازکن مخصوصی  استفاده می‌شود تا دید کاملی به انتهای گلو و سقف دهان ایجاد شود.

مرحله دوم: ایجاد کشش و برش

• پس از علامت‌گذاری دقیق روی مخاط کام، برش‌های طولی در دو طرف شکاف و در مرز بین لثه و کام ایجاد می‌شود.
• این برش‌ها اجازه می‌دهند بافت‌های کام به سمت وسط کشیده شوند.

مرحله سوم: جدایی بافت‌های کامی

• بافت مخاطی و ضریع (پرده روی استخوان) با دقت بسیار بالا از استخوان سخت کام جدا می‌شوند.
• حفظ عروق خونی اصلی تغذیه‌کننده کام (شریان کامی بزرگ) در این مرحله حیاتی است تا بافت دچار نکروز (مرگ بافت) نشود.
• چسبندگی‌های غیرطبیعی عضلات کام نرم به لبه استخوان سخت آزاد می‌شوند.

مرحله چهارم: جابه‌جایی عضلات

این مهم‌ترین بخش برای کیفیت گفتار در افراد دارای شکاف لب و کام است.

• عضلات بالابرنده کام جدا می‌شوند. این عضلات در کودکان دارای شکاف لب و کام به جای رفتن به سمت مخالف، به لبه استخوان چسبیده‌اند.
• این عضلات چرخانده می‌شوند و در خط وسط به هم دوخته می‌شوند تا یک حلقه عضلانی کامل ایجاد کنند. این حلقه مسئول بستن راه بینی هنگام صحبت کردن است.

مرحله پنجم: بستن و بخیه‌گذاری

بستن کام در سه طبقه مجزا انجام می‌شود تا هیچ سوراخی باقی نماند:

• لایه مخاط بینی (که سمت بینی قرار دارد).
• لایه عضلانی (که بازسازی شد).
• لایه مخاط دهانی (که ما می‌بینیم).

مرحله ششم: بخیه سازی نهایی

• تمامی لایه‌ها با نخ‌های قابل جذب بخیه می‌شوند و نیازی به کشیدن بخیه در آینده نیست.
• گاهی برای کاهش فشار، شکاف‌های کوچکی در طرفین ایجاد می‌شود که خودبه‌خود ترمیم خواهند شد.
• مدت زمان این عمل بین ۲ تا ۳ ساعت طول می‌کشد.

انواع تکنیک‌های جراحی شکاف لب و کام

جراحان بر اساس نوع و شدت شکاف، از روش‌های متفاوتی استفاده می‌کنند. شناخت این روش‌ها به درک پیچیدگی کار کمک می‌کند.

تکنیک‌های جراحی شکاف لب

انتخاب تکنیک درست، کلید زیبایی نهایی لب کودک است. برای درمان شکاف لب تکنیک‌های زیر انجام می‌شود»

• تکنیک روتیشن-ادونسمنت (Millard Rotation-Advancement): این روش که استاندارد طلایی جراحی لب است، با ایجاد برش‌هایی خاص، فلاپ سمت سالم را به پایین می‌چرخاند (Rotation) و فلاپ سمت شکاف را به جلو می‌راند (Advancement)‌. مزیت بزرگ آن پنهان کردن خط بخیه در مرزهای طبیعی لب و زیر بینی است.
• تکنیک اصلاح‌شده میلارد (Modified Millard): در این روش تغییراتی در برش‌ها داده می‌شود تا برای شکاف‌های خیلی عریض مناسب‌تر باشد و نیاز به دستکاری بیش از حد بافت کاهش یابد.
• تکنیک مایکل موهلر (Mohler Technique): نوعی اصلاح در روش میلارد است که با برش‌های هندسی دقیق، سعی در افزایش طول لب (برای لب‌های کوتاه) و ایجاد خط بخیه صاف‌تر دارد که شبیه به ستون فیلتروم طبیعی لب باشد.

تکنیک‌های جراحی شکاف کام

هدف تمام این تکنیک‌ها بستن سوراخ کام و بلند کردن طول آن برای صحبت کردن است.

• تکنیک فون لانگنبک (Von Langenbeck): قدیمی‌ترین و کلاسیک‌ترین روش که در آن دو فلاپ مستطیلی از طرفین برداشته شده و در وسط به هم دوخته می‌شوند. این روش برای شکاف‌های باریک عالی است اما شاید طول کام را خیلی زیاد نکند.
• تکنیکV-Y Pushback : در این روش برش‌ها به شکل V داده می‌شوند و سپس به شکل Y دوخته می‌شوند. این کار باعث می‌شود کل بافت کام به سمت عقب هل داده شود (Pushback) و طول کام برای گفتار بهتر افزایش یابد.
• تکنیک دو فلپ بارداک (Bardach Two-Flap): در این روش تمام بافت کام به عنوان دو فلاپ بزرگ متکی بر رگ‌های خونی اصلی بلند می‌شوند و سپس ترمیم می‌شوند. این روش اجازه می‌دهد عضلات کام نرم با دقت بیشتری بازسازی شوند.
• تکنیکFurlow Z-Plasty : از برش‌های زیگزاگی (Z شکل) استفاده می‌کند که همزمان با بستن شکاف، طول کام را نیز افزایش می‌دهد و عملکرد عضلانی خوبی ایجاد می‌کند.

مزایای جراحی شکاف لب و کام

انجام به موقع این عمل، کیفیت زندگی کودک را دگرگون می‌کند. جراحی تنها راه حل قطعی است. از مهم‌ترین مزایای عمل شکاف لب و کام می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مزایای عملکردی

• بهبود تغذیه: پس از ترمیم کام، کودک می‌تواند مکش ایجاد کند و شیر بخورد. دیگر شیر از بینی خارج نمی‌شود و خطر ورود غذا به ریه و عفونت‌های ریوی از بین می‌رود.
• بهبود گفتار: با ترمیم عضلات کام، کودک قادر خواهد بود حروفی که نیاز به فشار هوا در دهان دارند (مثل ب، پ، س، ک) را به درستی تلفظ کند و از تودماغی صحبت کردن جلوگیری شود.
• بهبود شنوایی: شکاف کام باعث اختلال در عملکرد شیپور استاش گوش می‌شود. با جراحی، تهویه گوش میانی بهتر شده و از جمع شدن مایع و کم‌شنوایی جلوگیری می‌شود.
• تنفس بهتر: اصلاح ساختار بینی و دهان، مسیر هوایی را بازتر و تنفس را راحت‌تر می‌کند.

مزایای ظاهری

• تقارن صورت: لب و بینی ترمیم‌شده، هارمونی صورت را باز می‌گرداند.
• اعتماد به نفس: کودکی که ظاهری طبیعی دارد، در مدرسه و اجتماع با اعتماد به نفس بیشتری حاضر می‌شود و از آسیب‌های روحی ناشی از تمسخر یا نگاه‌های خیره در امان می‌ماند.

مزایای رشد

• رشد طبیعی چهره: فشار عضلات ترمیم‌شده بر استخوان‌های فک، باعث می‌شود صورت در مسیر طبیعی رشد کند.
• پیشگیری از مشکلات دندانی شدید: اگرچه ممکن است نیاز به ارتودنسی باشد، اما جراحی لب فشار لثه‌ها را تنظیم می‌کند و وضعیت جوانه دندان‌ها را بهبود می‌بخشد.

جراحی شکاف لب و کام برای چه کسانی توصیه می‌شود؟

این جراحی یک عمل انتخابی نیست، بلکه یک ضرورت پزشکی است که باید برای افراد زیر انجام شود:

• هر شخص با شکاف لب: نوزادانی با هر درجه از شکاف لب (خفیف تا شدید) کاندید جراحی هستند.
• هر شخص با شکاف کام: حتی اگر شکاف کام مخفی باشد (زیر مخاط)، در صورت ایجاد مشکل گفتاری باید عمل شود.
• شکاف‌های ترکیبی: کودکانی که همزمان درگیر شکاف لب و کام هستند، طی یک برنامه زمان‌بندی شده چندین عمل دریافت می‌کنند.

شرایط ضروری برای انجام جراحی شکاف لب و کام

برای ایمنی نوزاد، استانداردهای دقیقی وجود دارد:

• وزن کافی: کودک باید روند وزن‌گیری صعودی داشته باشد (معمولاً بالای ۴.۵ تا ۵ کیلوگرم).
• سلامتی عمومی: عدم وجود عفونت تنفسی، تب یا بیماری‌های ویروسی در روز عمل حیاتی است.
• بررسی قلبی و ریوی: نوزاد نباید نارسایی قلبی درمان‌نشده داشته باشد تا بتواند بیهوشی را تحمل کند.
• سن مناسب: برای لب معمولاً ۳ تا ۶ ماهگی و برای کام ۹ تا ۱۸ ماهگی (قبل از شروع حرف زدن) بهترین زمان است.

مراقبت‌های قبل از جراحی شکاف لب و کام

آماده‌سازی صحیح قبل از عمل، نیمی از موفقیت جراحی است. والدین نقش کلیدی در این مرحله دارند.

•  رعایت دقیق ساعات ناشتایی حیاتی است. معمولاً شیر خشک تا ۶ ساعت قبل، شیر مادر تا ۴ ساعت قبل و آب تا ۲ ساعت قبل از عمل مجاز است (این زمان‌ها بسته به نظر متخصص بیهوشی متغیر است).
• معده پر می‌تواند باعث بازگشت محتویات معده به ریه در حین بیهوشی شود که بسیار خطرناک است.

• والدین باید آرامش خود را حفظ کنند، زیرا استرس آن‌ها به کودک منتقل می‌شود.
• همراه داشتن اسباب‌بازی یا پتوی مورد علاقه کودک برای آرام کردن او در محیط بیمارستان توصیه می‌شود.

• شب قبل کودک را حمام کنید تا ریسک عفونت پوستی کاهش یابد.
• لباسی جلو باز برای بعد از عمل آماده کنید که پوشاندن آن راحت باشد و به محل جراحی برخورد نکند.

مراقبت‌های بعد از جراحی شکاف لب و کام

دوره نقاهت نقشی اساسی در نتیجه زیبایی و عملکردی دارد. رعایت دقیق مراقبت بعد از عمل شکاف کام و لب وظیفه اصلی والدین است.

• در اتاق ریکاوری، علائم حیاتی و سطح اکسیژن مدام چک می‌شود.
• نیاز است دست‌های کودک با آتل‌های مخصوص بسته شود تا نتواند ناخودآگاه به بخیه‌ها دست بزند.
• مدیریت درد با مسکن‌های وریدی یا شیاف انجام می‌شود تا کودک بی‌قراری نکند.

• تغذیه باید به گونه‌ای باشد که فشاری به بخیه‌ها وارد نشود. روز اول معمولاً با آب یا سرم قندی شروع می‌شود. استفاده از سرشیشه، پستانک یا نی ممنوع است (بسته به نظر جراح). تغذیه معمولاً با سرنگ، قطره‌چکان یا قاشق نرم انجام می‌شود.
• هفته اول، رژیم مایعات کامل و صاف شده (شیر، آب گوشت صاف شده) نیاز است.
• هفته دوم و سوم، غذاهای میکس شده و نرم مثل فرنی رقیق یا پوره سیب‌زمینی خیلی نرم باید به کودک داده شود. هیچ غذای سفت، ته دیگ، نان خشک یا بیسکویت نباید به کودک داده شود.

• برای جراحی لب، محل بخیه باید عاری از دلمه خون باشد. پزشک معمولاً پماد آنتی‌بیوتیک یا وازلین استریل تجویز می‌کند تا زخم مرطوب بماند.
• بعد از هر بار شیر یا غذا خوردن، باید کمی آب به کودک داد تا باقی‌مانده غذا از روی بخیه‌های داخل کام شسته شود.
• استفاده از مهارکننده‌های آرنج (آتل) به مدت ۲ تا ۳ هفته ضروری است تا کودک انگشت یا اسباب‌بازی در دهان نکند.
• ویزیت دکتر معمولاً یک هفته، یک ماه، شش ماه و یک سال بعد از جراحی شکاف لب و کام انجام می‌شود تا روند ترمیم زخم و وضعیت گفتار بررسی شود.

خطرات و عوارض جراحی شکاف لب و کام

مانند هر عمل جراحی، احتمال بروز عوارض بعد از عمل شکاف کام و لب وجود دارد، هرچند با انتخاب جراح ماهر این احتمالات به حداقل می‌رسد. آگاهی از این عوارض به تشخیص زود هنگام کمک می‌کند.

عوارض جزئی و عادی

• درد و بی‌قراری: که با دارو کنترل می‌شود.
• تورم و کبودی: لب و صورت ممکن است تا چند روز ورم داشته باشد که طبیعی است.
• خونریزی جزئی: وجود رگه‌های خون در بزاق در روزهای اول طبیعی است.

عوارض ملموس‌تر

• فیستول: شایع‌ترین عارضه جراحی کام است. سوراخی کوچک که ممکن است در خط بخیه باز شود و باعث خروج مایعات از بینی شود. فیستول‌های کوچک گاهی خودبه‌خود بسته می‌شوند اما موارد بزرگتر نیاز به جراحی مجدد دارند.
• باز شدن زخم:  اگر کودک ضربه بزند یا عفونت بعد از جراحی شکاف لب و کام ایجاد شود، ممکن است بخشی از بخیه‌ها باز شود.
• جای زخم (اسکار): برخی کودکان مستعد گوشت اضافه (کلوئید) هستند، هرچند تکنیک‌های مدرن اسکار را به حداقل می‌رسانند.

عوارض شدید (نادر)

• عفونت: با علائم تب بالا، قرمزی شدید و ترشح چرکی مشخص می‌شود و نیاز به آنتی‌بیوتیک فوری دارد.
• مشکلات تنفسی: تورم زبان یا گلو ممکن است راه هوایی را تنگ کند که نیاز به مراقبت ویژه دارد.

رسیدن به بهترین نتیجه جراحی شکاف لب و کام

دستیابی به نتایج درخشان در جراحی‌های ظریف و حساسی همچون شکاف لب و کام، نیازمند تلفیقی از دانش پزشکی، تجربه عملی و هنر زیبایی‌شناسی است. اگر به دنبال آن هستید که فرزند دلبندتان کمترین جای اسکار و بهترین عملکرد گفتاری و تنفسی را تجربه کند، انتخاب جراح نقش سرنوشت‌سازی دارد. دکتر آرمین اکبری با بهره‌گیری از تکنیک‌های نوین و سابقه موفق و متعدد در جراحی‌های پیچیده شکاف لب و کام، آماده است تا در یک جلسه مشاوره تخصصی، نقشه راه درمان را با دقت برای شما ترسیم کند. برای اطمینان از آینده‌ای روشن و لبخندی بی‌نقص، همین امروز برای دریافت وقت مشاوره اقدام کنید.

نتیجه‌گیری

جراحی شکاف لب و کام مسیری است که با تولد نوزاد آغاز می‌شود و تا تکمیل درمان‌ها ادامه می‌یابد. این جراحی ترکیبی از علم پزشکی، هنر زیبایی و روانشناسی کودک است. انتخاب یک تیم جراحی مجرب نه تنها ضامن زیبایی چهره فرزند دلبندتان است، بلکه آینده‌ای روشن با گفتاری رسا و لبخندی زیبا را برای او رقم می‌زند. به یاد داشته باشید که مراقبت‌های دلسوزانه شما در دوران نقاهت، مکمل هنر دستان جراح است.

اگر سوالات بیشتری دارید یا نیاز به مشاوره تخصصی برای فرزندتان دارید، می‌توانید همین امروز با مطب دکتر آرمین اکبری تماس بگیرید.

سوالات متداول