لب شکری یا شکاف لب و کام، عارضهای است که در آن بخشی از لب یا سقف دهان نوزاد در دوران جنینی به درستی به هم جوش نمیخورد و شکافی باقی میماند. دیدن این وضعیت ممکن است نگرانکننده باشد و سوالات زیادی درباره تغذیه، تکلم و آینده کودک ایجاد کند. اما خبر خوب این است که با پیشرفتهای جراحی پلاستیک و سر و گردن، این مشکل کاملاً قابل درمان است. در ادامه، با این عارضه بیشتر آشنا میشویم و مسیر درمان آن را بررسی خواهیم کرد.
لب شکری چیست؟
در دوران جنینی، اجزای صورت به تدریج به هم متصل میشوند تا لبها و سقف دهان شکل بگیرند. اگر این اتصال به هر دلیلی کامل انجام نشود، شکافی در لب بالا یا سقف دهان (کام) باقی میماند. این اتفاق معمولاً در ماههای دوم و سوم بارداری رخ میدهد.
ممکن است بپرسید دقیقاً شکاف لب و کام چیست؟ به زبان ساده، شکاف لب (که در گذشته به آن لب شکری میگفتند) یک جدایی فیزیکی در لب بالایی است که میتواند کوچک باشد یا تا داخل بینی امتداد پیدا کند. شکاف کام اما مربوط به سقف دهان است؛ جایی که حفره دهان را از حفره بینی جدا میکند. نوزاد ممکن است فقط شکاف لب، فقط شکاف کام و یا هر دو را همزمان داشته باشد. این وضعیت روی تنفس، غذا خوردن و بعدها روی صحبت کردن کودک تأثیر مستقیم میگذارد، بنابراین درمان آن فقط جنبه زیبایی ندارد و یک ضرورت پزشکی است.
علت لب شکری چیست؟
هنوز پزشکان نمیتوانند با قطعیت بگویند چرا برای یک نوزاد خاص این اتفاق میافتد، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی نقش دارند. وراثت یکی از فاکتورهاست، اما همه چیز نیست. عواملی مثل مصرف برخی داروها در دوران بارداری، کمبود ویتامینها (به خصوص اسید فولیک)، مصرف سیگار یا الکل توسط مادر و برخی عفونتها میتوانند ریسک بروز این عارضه را بالا ببرند. نکته مهم این است که والدین نباید خودشان را سرزنش کنند؛ در اکثر موارد، این یک اتفاق تصادفی در تقسیم سلولی است و با پیگیری روند درمان، کاملاً قابل اصلاح است.
سن مناسب عمل لب شکری
به طور کلی، سن مناسب جراحی لب شکری برای ترمیم اولیه لب، معمولاً بین ۳ تا ۶ ماهگی است. در این سن، نوزاد توانایی تحمل بیهوشی را دارد و بافت لب آنقدر رشد کرده که جراح بتواند با دقت بالا آن را ترمیم کند. اما داستان برای شکاف کام کمی متفاوت است. از آنجایی که کام در رشد فک و صورت و همچنین تکلم نقش حیاتی دارد، معمولاً جراحی آن کمی دیرتر، یعنی بین ۹ تا ۱۸ ماهگی انجام میشود. انجام عمل قبل از شروع جدی صحبت کردن کودک بسیار حیاتی است تا از مشکلات گفتاری در آینده جلوگیری شود. البته این زمانبندیها قطعی نیست و پزشک متخصص بر اساس وضعیت سلامت عمومی نوزاد تصمیم نهایی را میگیرد.
فرآیند درمان و مراحل جراحی لب شکری چیست؟
پروسه درمان لب شکری نیازمند همکاری تیمی از متخصصان شامل جراح گوش و حلق و بینی، جراح پلاستیک، متخصص ارتودنسی، گفتار درمانگر و متخصص شنواییسنجی است. دکتر آرمین اکبری با تخصص در جراحیهای سر و گردن و جراحی لب شکری، مدیریت این تیم درمانی را برای رسیدن به بهترین نتیجه بر عهده میگیرد. مراحل درمان لب شکری عبارتند از:
۱. جراحی ترمیم لب (Cheiloplasty)
در مرحله اول که تمرکز روی لب است، هدف بستن شکاف و ایجاد تقارن در لبها و بینی است. جراح با ایجاد برشهای دقیق در دو طرف شکاف و استفاده از فلاپهای بافتی، عضلات لب را به هم متصل میکند. این کار نه تنها ظاهر لب را درست میکند، بلکه به نوزاد اجازه میدهد لبهایش را دور شیشه شیر یا سینه مادر حلقه کند و راحتتر تغذیه کند. درمان لب شکری در این مرحله تاثیر روانی بسیار مثبتی هم روی والدین دارد، زیرا چهره نوزاد به حالت طبیعی برمیگردد.
۲. جراحی ترمیم کام (Palatoplasty)
این عمل پیچیدهتر است و هدفش بستن سقف دهان است تا غذا و مایعات وارد بینی نشوند و کودک بتواند درست صحبت کند. در جراحی شکاف لب و کام که روی سقف دهان انجام میشود، عضلات کام نرم باید به درستی بازسازی شوند. اگر این عضلات درست کار نکنند، کودک هنگام حرف زدن صدایش تو دماغی میشود و نمیتواند کلمات را درست ادا کند. گاهی اوقات نیاز است تا از بافتهای مجاور برای پوشاندن شکاف استفاده شود.
۳. جراحیهای تکمیلی و پیوند استخوان
گاهی شکاف تا لثه ادامه دارد و باعث میشود دندانها جای مناسبی برای رشد نداشته باشند. معمولاً در سنین ۶ تا ۱۰ سالگی (قبل از رویش دندانهای نیش دائمی)، عمل پیوند استخوان لثه انجام میشود. استخوان معمولاً از لگن خود کودک گرفته و در شکاف لثه قرار داده میشود تا بستری محکم برای دندانها فراهم شود.
برای اطلاع از دوران نقاهت و اصول مراقبتی در خانه، مقاله “مراقبت بعد از جراحی لب شکری” را بخوانید.
تاثیرات روانی و اجتماعی لب شکری بر کودک و خانواده
فراموش نکنیم که درمان شکاف لب و کام فقط فیزیکی نیست. کودکی که ظاهر متفاوتی دارد یا در صحبت کردن مشکل دارد، ممکن است در مدرسه دچار کمبود اعتماد به نفس شود. حمایت خانواده و مشاورههای روانشناسی در کنار درمانهای پزشکی بسیار اهمیت دارد. جراحیهای ترمیمی در سنین بالاتر و قبل از ورود به مدرسه، کمک بزرگی به پذیرش اجتماعی کودک میکند.
انتخاب جراح؛ مهمترین تصمیم والدین
نتیجه نهایی جراحی، هم از نظر زیبایی و هم عملکرد (تنفس و گفتار)، تا حد زیادی به مهارت و تجربه جراح بستگی دارد. جراحی که درک عمیقی از آناتومی پیچیده سر و گردن داشته باشد و بتواند همزمان جنبههای زیبایی و درمانی را مدیریت کند، بهترین گزینه است.
پیدا کردن بهترین جراح شکاف لب و کام در تهران نیازمند تحقیق، دیدن نمونه کارهای قبلی و مشاوره حضوری است. دکتر آرمین اکبری با تکیه بر دانش تخصصی در زمینه گوش، حلق و بینی و تجربه در جراحیهای پیچیده پلاستیک صورت، رویکردی جامع به این درمان دارد. ایشان نه تنها به بستن شکاف، بلکه به تقارن لبها، فرم بینی و کیفیت تنفس و صدای بیمار توجه ویژهای دارد.
برای دریافت نوبت با دکتر آرمین اکبری در مطب تهران و قزوین با شمارههای زیر تماس بگیرید.
سوالات متداول
هر برشی روی پوست اثری به جا میگذارد، اما هنر جراح در این است که برشها را در خطوط طبیعی صورت پنهان کند. با گذشت زمان و استفاده از پمادهای مخصوص و لیزر، جای زخم بسیار کمرنگ میشود و در بسیاری از موارد به سختی قابل تشخیص است.
بعد از عمل ترمیم لب، تغذیه با شیر مادر معمولاً با احتیاط ممکن است، اما بعد از عمل کام، محدودیتهایی برای مکیدن وجود دارد. پزشک دستورالعمل دقیق را بر اساس نوع عمل به شما خواهد داد.
هزینه بسته به نوع شکاف، پیچیدگی عمل، بیمارستان و دستمزد جراح متفاوت است. بسیاری از بیمههای تکمیلی بخشی از هزینههای درمانی این عارضه مادرزادی را پوشش میدهند. برای اطلاع دقیق باید معاینه حضوری انجام شود.
