هیچ خبری خوشحالکنندهتر از تولد یک نوزاد سالم نیست، اما گاهی تشخیص شکاف لب در سونوگرافی، شیرینی این انتظار را با نگرانی ترکیب میکند. در آن لحظه، اولین و مهمترین سوالی که ذهن والدین را درگیر میکند این است: علت لب شکری چیست؟ آیا تغذیه من اشتباه بوده یا پای ژنتیک در میان است؟ در این مقاله تخصصی از وبسایت دکتر آرمین اکبری، جراح شکاف لب و کام در تهران، به زبان ساده بررسی میکنیم که دقیقاً چه چیزی باعث لب شکری شدن جنین میشود و چطور میتوان ریسک آن را کاهش داد. با ما همراه باشید.
لب شکری چیست و چگونه ایجاد میشود؟
قبل از بررسی علت لب شکری شدن نوزاد، باید بدانیم این اتفاق چه زمانی رخ میدهد. لبها بین هفتههای چهارم تا هفتم بارداری شکل میگیرند. اگر بافتهایی که قرار است لب و سقف دهان را بسازند، به هر دلیلی به هم نرسند، شکاف ایجاد میشود. این شکاف میتواند کوچک باشد و فقط لب را درگیر کند، یا بزرگتر باشد و تا کام (سقف دهان) ادامه یابد. چه چیزی باعث شکاف کام میشود؟ همان عواملی که در تشکیل نشدن لب تاثیر دارند، میتوانند مانع بسته شدن سقف دهان نیز بشوند.
برای اطلاعات کاملتر در مورد لب شکری، راهنمای کامل شکاف لب و کام را بخوانید.
اصلیترین علت لب شکری شدن جنین
دانشمندان هنوز یک دلیل واحد برای این موضوع پیدا نکردهاند که علت لب شکری شدن نوزاد چیست. پاسخ ترکیبی از “ژنتیک” و “عوامل محیطی” است. یعنی ممکن است نوزاد ژنهای مربوط به این وضعیت را از پدر یا مادر به ارث ببرد، اما این ژنها تنها زمانی فعال میشوند که یک عامل بیرونی (مثل دارو یا تغذیه) روی آنها اثر بگذارد. در ادامه، تاثیر ژنتیک و محیط را دقیقتر بررسی میکنیم تا ببینیم نقش هرکدام در ایجاد این مشکل چقدر است و چه زمانی باید نگران بود.
۱. ژنتیک و سابقه خانوادگی
اگر والدین یا خواهر و برادر نوزاد دچار شکاف لب باشند، احتمال بروز این مشکل در نوزاد بعدی کمی بیشتر میشود. اما جالب است بدانید در بسیاری از موارد، نوزادانی که با این مشکل متولد میشوند هیچ سابقه خانوادگی ندارند. بنابراین، ژنتیک تنها علت لب شکری نیست و نباید تمام تمرکز را روی آن گذاشت.
۲. عوامل محیطی و سبک زندگی مادر
سبک زندگی مادر در دوران بارداری نقش بسیار پررنگی دارد. تحقیقات نشان داده است که برخی رفتارها میتواند عوامل بروز لب شکری در نوزادان را توجیه کند:
- سیگار کشیدن: زنانی که در دوران بارداری سیگار میکشند، بیشتر از سایر مادران در معرض تولد نوزادی با شکاف لب هستند.
- مصرف الکل: مصرف الکل در ماههای اول بارداری به شدت روی رشد سلولهای صورت جنین اثر منفی میگذارد.
- دیابت: زنانی که قبل از بارداری دیابت تشخیصدادهشده دارند (نه دیابت بارداری)، ریسک بالاتری برای داشتن نوزاد لب شکری دارند.
- چاقی: برخی مطالعات نشان دادهاند که چاقی شدید مادر ممکن است خطر نقصهای مادرزادی را افزایش دهد.
چه دارویی باعث لب شکری شدن جنین میشود؟
یکی از مهمترین بخشهایی که باید به آن دقت کنید، مصرف داروهاست. برخی داروها اگر در سه ماهه اول بارداری مصرف شوند، میتوانند به علت لب شکری شدن جنین تبدیل شوند. اگر قصد بارداری دارید یا باردار هستید، حتماً لیست داروهای خود را با پزشک چک کنید.
لیست داروهای پرخطر عبارتند از:
- داروهای ضد تشنج و صرع: مانند “توپیرامات”(Topiramate) یا “والپروئیک اسید” (Valproic acid). این داروها برای کنترل تشنج هستند اما مصرف آنها در اوایل بارداری خطرناک است.
- داروهای درمان آکنه: داروهایی مثل “ایزوترتینوئین” (Isotretinoin) یا همان راکوتان و آکوتان که حاوی مشتقات قوی ویتامین A هستند، میتوانند باعث نقصهای جدی در صورت و قلب جنین شوند.
- متوترکسات (Methotrexate): دارویی که برای درمان سرطان، آرتریت و پسوریازیس استفاده میشود.
بنابراین در پاسخ به اینکه چه دارویی باعث لب شکری شدن جنین میشود؟ باید گفت داروهای ضد صرع و داروهای قوی پوستی در صدر لیست قرار دارند. هرگز هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک قطع یا شروع نکنید.
چه غذاهایی باعث بروز لب شکری میشود؟
شاید فکر کنید فقط دارو یا ژنتیک مقصر است، اما بشقاب غذای شما هم میتواند نقش داشته باشد. در پاسخ به اینکه چه غذاهایی باعث بروز لب شکری میشود، باید به دو دسته توجه کرد: غذاهای مضری که نباید خورد و کمبودهای غذایی که خطرناک هستند.
۱. جگر و غذاهای حاوی ویتامین A حیوانی
یکی از مهمترین مواد غذایی که میتواند باعث بروز این مشکل شود، جگر است. جگر سرشار از نوعی ویتامین A به نام “رتینول” است. تجمع بیش از حد رتینول در بدن مادر، مستقیماً میتواند باعث اختلال در رشد صورت جنین شود. به همین دلیل مصرف جگر و مکملهای حاوی دوز بالای ویتامین A در بارداری ممنوع است و یک علت لب شکری شدن نوزاد محسوب میشود.
۲. رژیم غذایی فاقد سبزیجات (کمبود اسید فولیک)
در اینجا مسئله “نخوردن” است که باعث مشکل میشود. اگر رژیم غذایی شما خالی از سبزیجات برگ سبز (مثل اسفناج) و حبوبات باشد، بدن دچار فقر اسید فولیک میشود. اسید فولیک مادّه اصلی برای ساخت صورت جنین است و نبودن آن در برنامه غذایی، خطر شکاف لب را به شدت بالا میبرد.
۳. غذاهای فرآوریشده و فستفودها
مصرف مداوم غذاهای آماده که ارزش غذایی پایین و مواد نگهدارنده دارند، باعث میشود بدن مادر ویتامینهای ضروری را دریافت نکند. این سوءتغذیه پنهان میتواند زمینه را برای بروز ناهنجاریها فراهم کند.
آیا لب شکری بودن جنین در دوره بارداری قابل تشخیص است؟
بسیاری از مادران نگران هستند و میپرسند آیا لب شکری بودن جنین در دوره بارداری قابل تشخیص است؟ بله، خوشبختانه با پیشرفت تکنولوژی، این امکان با روشهای زیر وجود دارد.
- سونوگرافی آنومالی: معمولاً در هفتههای ۱۸ تا ۲۲ بارداری، سونوگرافی دقیقی برای بررسی اندامهای جنین انجام میشود. در این سونوگرافی، پزشک میتواند چهره جنین را ببیند و اگر شکافی در لب وجود داشته باشد، تشخیص دهد.
- تشخیص شکاف کام: تشخیص شکاف کام (سقف دهان) در سونوگرافی کمی دشوارتر از شکاف لب است، زیرا داخل دهان به راحتی دیده نمیشود. اما پزشکان باتجربه ممکن است بتوانند آن را نیز تشخیص دهند.
تشخیص زودهنگام به والدین کمک میکند تا قبل از تولد، با جراحانی مانند دکتر آرمین اکبری مشورت کنند و برای روند درمان بعد از تولد آماده شوند. این آمادگی ذهنی بسیار مهم است.
راهکارهای جلوگیری از لب شکری شدن جنین
اگرچه نمیتوان جلوی همه موارد ژنتیکی را گرفت، اما با رعایت برخی نکات میتوان ریسک را به شدت کاهش داد. برای جلوگیری از لب شکری شدن جنین موارد زیر را جدی بگیرید:
- مصرف اسید فولیک: تمام زنان در سنین باروری باید روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک مصرف کنند. اگر سابقه داشتن نوزاد لب شکری دارید، ممکن است پزشک دوز بالاتری تجویز کند.
- کنترل دیابت: اگر دیابت دارید، قبل از اقدام به بارداری حتماً قند خون خود را کنترل کنید.
- ترک سیگار و الکل: دوری از دخانیات و الکل، سالمترین محیط را برای رشد صورت جنین فراهم میکند.
- مشاوره ژنتیک: اگر در خانواده سابقه علت لب شکری دارید، قبل از بارداری با یک مشاور ژنتیک صحبت کنید.
- احتیاط در مصرف داروها: در مورد مصرف هرگونه ویتامین گیاهی یا داروی شیمیایی با پزشک خود مشورت کنید.
مدیریت استرس لب شکری بودن جنین
یکی از مسائل مهمی که کمتر به آن پرداخته میشود، استرس لب شکری بودن جنین برای مادران باردار است. استرس شدید خودش میتواند سیستم ایمنی بدن مادر را ضعیف کند. اگر در سونوگرافی متوجه شدید نوزادتان شکاف لب دارد، نترسید.
باید بدانید که لب شکری امروزه یک مشکل کاملاً قابل درمان است. با جراحیهای ترمیمی که توسط پزشکان انجام میشود، نوزاد شما میتواند لبخندی زیبا، تکلمی عادی و ظاهری طبیعی داشته باشد. تیم درمانی دکتر آرمین اکبری با بهرهگیری از جدیدترین متدهای جراحی، همراه شما هستند تا نگرانی شما را برطرف کنند.
برای دیدن نمونه کارهای جراحی لب شکری دکتر آرمین اکبری روی دکمه زیر کلیک کنید!
قبل و بعد از جراحی شکاف لب و کام
جمعبندی: عوامل بروز لب شکری در نوزادان چیست و چه باید کرد؟
به طور خلاصه، علت لب شکری ترکیبی پیچیده از ژنها و محیط است. مصرف داروهای خاص، کمبود اسید فولیک، سیگار کشیدن و دیابت کنترلنشده از مهمترین عوامل بروز لب شکری در نوزادان است.
اگر باردار هستید، با تغذیه سالم و مصرف مکملها میتوانید تا حد زیادی از این مشکل پیشگیری کنید. و اگر نوزاد شما با این شرایط متولد شد، بدانید که با علم پزشکی امروز، جای هیچگونه نگرانی برای آینده و زیبایی فرزندتان وجود ندارد. درمان لب شکری یکی از موفقترین جراحیهای ترمیمی در جهان است.
سوالات متداول
استرس طولانیمدت میتواند سطح هورمون کورتیزول را بالا ببرد و سیستم ایمنی را ضعیف کند، اما استرس به تنهایی به عنوان علت مستقیم لب شکری شناخته نمیشود. با این حال، حفظ آرامش برای سلامت کلی جنین ضروری است.
خیر، جنین در کیسه آب محافظت میشود و ضربههای معمولی باعث بروز ناهنجاری ژنتیکی یا ساختاری مثل لب شکری نمیشوند. این مشکل ناشی از اختلال در تقسیم سلولی در هفتههای اول بارداری است، نه ضربه فیزیکی.
اگرچه مدرک قطعی وجود ندارد، اما پزشکان توصیه میکنند در سه ماهه اول بارداری (که زمان شکلگیری صورت جنین است) از تماس با مواد شیمیایی قوی مثل رنگ مو و مواد دکلره خودداری کنید تا هرگونه ریسک احتمالی حذف شود.
تاکنون هیچ تحقیق علمی معتبری ثابت نکرده است که امواج وایفای یا موبایل مستقیماً باعث بروز لب شکری شوند. با این حال، رعایت حد تعادل در استفاده از وسایل الکترونیکی همیشه توصیه میشود.
بله، بسیاری از نوزادان مبتلا، والدین کاملاً سالمی دارند. گاهی اوقات جهشهای ژنتیکی جدید رخ میدهد یا ترکیبی از عوامل محیطی و ژنهای نهفته باعث بروز این مشکل میشود.
